modified checklist for autism in toddlers (m-chat)：婴幼儿孤独症量表（m-chat）改性

AandachtsprocessenHerbert RoeyersDieter BaeyensOnderzoeksgroep OntwikkelingsstoornissenDiagnostiek in een veranderend onderwijsveld, Antwerpen, 13 december 2007Theoretisch kaderConceptualisatie van aandachtn Geen universeel aanvaarde definitien Consensus: Aandacht is een multi-dimensioneel construct met verschillende functiesn Complexiteit vertaalt zich in uiteenlopende conceptualisaties van dimensies en functiesAutomatische vs Gecontroleerde aandacht (1)n Algemeen aanvaarde indeling van Schneider en Schiffrin (1977) n Betreft niveau van bewustzijn van geselecteerde prikkels n Tweedeling is niet absoluut, veeleer een continum dat reikt van loutere gerichtheid op prikkels tot selectieve aandacht in functie van taakopdrachten en zelfregulatieAutomatische vs Gecontroleerde aandacht (2)n Automatische aandachtsprocessen: Doen geen/nauwelijks beroep op mentale processen AutomatiseringAutomatische vs Gecontroleerde aandacht (3)Automatisering: zonder bewuste beslissing of intentieVb. zien van het woord “GROEN” resulteert in lezen en activeert betekenis en geassocieerde woordenGROENAutomatische vs Gecontroleerde aandacht (4)n Automatische aandachtsprocessen: Doen geen/nauwelijks beroep op mentale processen Automatisering: zonder bewuste beslissing of intentieVb. zien van het woord “GROEN” resulteert in lezen en activeert betekenis en geassocieerde woordenVb. Stroop Taak meet het onderdrukken van automatisering, i.e. interferentie-effectenAutomatische vs Gecontroleerde aandacht (5)Stroop Taak: “Noem zo snel mogelijk de kleur”Fase 1 Fase 2 Fase 3Automatische aandacht wordt sterk gestuurd door informatie die vervat zit in prikkels die onze zintuigen bereiken nood aan filtermechanismeRood Blauw Groen GeelGeel Rood Blauw RoodBlauw Geel Rood GroenRood Blauw Groen GeelGeel Rood Blauw RoodBlauw Geel Rood GroenAutomatische vs Gecontroleerde aandacht (6)n Automatische aandachtsprocessen: Doen geen/nauwelijks beroep op mentale processen Automatisering: zonder bewuste beslissing of intentieVb. zien van het woord “GROEN” resulteert in lezen en activeert betekenis en geassocieerde woordenVb. Stroop Taak meet het onderdrukken van automatisering, i.e. interferentie-effecten Pas na een periode van oefening en beroep doen op geheugen verschijnt automatiseringVb. lezen vs dyslexieAutomatische vs Gecontroleerde aandacht (7)n Gecontroleerde aandachtsprocessen: Maken gebruik van beschikbare mentale processen Resultaat van bewuste keuze en gedreven vanuit denkprocessen, bewuste zoekstrategien, hypothesen, etc. Mentale bronnen hebben een capaciteitslimiet:n Moeilijk combineerbaar met andere gecontroleerde aandachtsprocessenn Makkelijk combineerbaar met automatisch aandachtsproces vb. fietsen en praten overstijgt capaciteitslimiet niet maar wanneer plots moet geremd worden, valt het gesprek stilAandachtsfuncties (1)Een tweede conceptualisatie richt zich op verschillende functies die aandachtsprocessen vervullen:n Selectieve aandacht: Wanneer de intensiteit waarmee een persoon zich richt op een welbepaalde stimulus of taak zo hoog is dat het bewustzijn van alle andere omgevingskenmerken wegvalt. Vb. jongere hoort tijdens gamen niet dat moeder hem aan tafel roeptAandachtsfuncties (2)n Gefocuste aandacht: Meer functionele vorm van selectieve aandacht Gecontroleerd en doelbewust uitfilteren van interfererende prikkels Vb. “Olivier” in een niet-gealfabetiseerde lijst zoeken door enkel te scannen op namen die beginnen met een ronde letter (naast O ook C, G, Q)Aandachtsfuncties (3)n Verdeelde aandacht: Aandacht focussen op verschillende aspecten van een taak Gerelateerd aan de capaciteitslimiet van beschikbare bronnen:n Lager onderwijs: leerkracht geeft tijdens schrijfopdracht nog geen verdere instructiesn Secundair onderwijs: combinatie schrijven en luisteren wordt mogelijk voor kinderenAandacht en OmgevingsinvloedenAandachtsprocessen kunnen beredeneerd gemanipuleerd worden: Rustpauzes inlassen: vb. speeltijd Aanbrengen van opvallende stimuli: vb. gevaarstickers op flessen met vergif, beertjes van Meichenbaum op lesbanken Motivatie manipuleren: vb. goed rapport levert een beloning op Verlenen van feedback verlengt de aandachtsfocus en -duurAandachtstheorien (1)n Focussen op de samenhang tussen verschillende aandachtsfuncties en de niveaus van bewustzijnn Groeiend belang van de neurowetenschappen: link aandachtstheorien en specifieke hersengebiedenn Meest dominante theorie: Tripartite Theory van Posner en Petersen (1990)Aandachtstheorien (2)n Orienting Network OF het Posterior Attentional System Functie: verplaatsen van aandacht, weg van een eerdere focus richting een nieuwe informatiebron Tekorten bij schizofrenieAandachtstheorien (3)n Executive Network OF het Anterior Attentional System Functie: geheel aan processen die borg staan voor executieve controle van informatie, namelijk planmatig en doelgericht informatie verwerken in functie van een gekozen doelstelling Tekorten bij ADHDAandachtstheorien (4)n Alerting Network Functie: vermogen tot (continue) alertheid tijdens de verwerking van relevante prikkels Best gemeten aan de hand van een Continuous Performance Task (CPT)Aandachtstheorien (5)n Continuous Performance Task (CPT) Verschillende varianten van deze PC-taak, voorbeeld CPT-AXGX MA XA LDrukken = commissiefoutDrukken = correcte responsNiet drukken = omissiefoutAandachtstheorien (6)n Alerting Network Functie: vermogen tot (continue) alertheid tijdens de verwerking van relevante prikkels Best gemeten aan de hand van een Continuous Performance Task Tekort bij ADHD vanuit hypo-activatie hyperactiviteit als poging om de interne stimulatie en alertheid te verhogen (Zentall & Zentall, 1983)Aandacht en informatieverwerkingAandacht vormt noch het begin noch het eindpunt van informatieverwerkingZintuiglijke waarnemingAandacht(s-filter)Werk-geheugen + exectieve functies(motorische) BeslissingOntwikkeling van aandachtn Resultaat van aanleg en benvloeding door de omgevingn Volgt mede de neurologische rijping van de hersenenn Mijlpalen voor volwassen niveau 8 jaar: (motorische) impulscontrole 11-13 jaar: selectieve en volgehouden aandacht ten vroegste 12 jaar: executieve controleImplicaties voor de diagnostiekAandacht meten? (1) n Praten over globaal “zwakke” aandacht of algemeen aandachtsprobleem heeft niet zoveel zinn Onderkennende diagnostiek: zo gedifferentieerd mogelijk beeldn Probleem: aandacht wordt altijd indirect gemetenn Invloed van aandacht kan alleen gemeten worden als het kind “iets” moet doenn Maar dat “iets” zal ook andere cognitieve